Тамыр тарылтатын мұрын тамшылары мұрын арқылы тыныс алуды тез жеңілдетеді. Алайда бірнеше күн емделгеннен кейін мұрын жиі бітеле бастайды, бұрынғы доза қысқа уақытқа ғана көмектеседі, ал препаратты қолданбай ұйықтау қиындай түседі.

Медикаментозды ринит дегеніміз не

Медикаментозды ринит — тамыр тарылтатын мұрын тамшылары мен спрейлерді ұзақ уақыт немесе дұрыс қолданбау салдарынан мұрынның тұрақты бітелуіне әкелетін аллергиялық емес риниттің бір түрі.

Аурудың негізінде рикошет әсері деп аталатын құбылыс жатыр. Тамыр тарылтатын препараттар мұрынның шырышты қабығындағы қан тамырларының рецепторларына әсер етеді. Қан тамырлары тарылып, ісіну азаяды, нәтижесінде адам мұрын арқылы еркін тыныс ала бастайды.

Препаратты тым жиі немесе ұзақ уақыт қолданған кезде оған деген сезімталдық төмендейді. Препараттың әсері аяқталғаннан кейін қан тамырлары қайтадан кеңейіп, ісіну пайда болады, кейде ол бұрынғыдан да күштірек болуы мүмкін.

Осылайша тұйық шеңбер қалыптасады: препаратты неғұрлым жиі қолданса, онсыз тыныс алу соғұрлым қиындай түседі.

Тәуелділік қанша күннен кейін пайда болуы мүмкін?

Қауіп препараттың белсенді затына, қолдану ұзақтығына және ағзаның жеке ерекшеліктеріне байланысты. Кейбір науқастарда кері әсерден туындайтын мұрын бітелуінің белгілері 3–5 күннен кейін-ақ пайда болады, ал басқаларында әлдеқайда кеш байқалады.

Қазіргі халықаралық ұсынымдар жергілікті тамыр тарылтатын препараттарды қысқа мерзімде қолдануды ұсынады, әдетте 3–5 күннен асырмау керек. Нақты қолдану ұзақтығын препараттың нұсқаулығына және дәрігердің тағайындауына сәйкес анықтау қажет.

Мұндай реакцияны ең алдымен мұрынға арналған деконгестанттар — қан тамырларын тікелей тарылтатын препараттар тудырады. Тұзды ерітінділер мен қабынуға қарсы препараттардың әсер ету механизмі өзгеше.

Медикаментозды ринитті қалай анықтауға болады

Негізгі белгісі — тамыр тарылтатын препаратты қолданғаннан кейін уақытша басылатын мұрынның тұрақты бітелуі. Кәдімгі суық тиюден айырмашылығы, мұрыннан бөлінетін сұйықтық өте аз болуы немесе мүлде болмауы мүмкін.

Аурудың дамуын көрсететін бірнеше белгі бар:

  • мұрын тамшының әсері аяқталғаннан кейін көп ұзамай қайта бітеледі;
  • препарат бұрынғыдай әсер етпейді, оны жиірек қолдану қажеттілігі пайда болады;
  • тамыр тарылтатын препаратсыз ұйықтау қиындайды;
  • шырышты қабықтың құрғауы, ашуы немесе тітіркенуі пайда болады;
  • иіс сезу бұзылады, ұйқы сапасы нашарлайды.

ЛОР-дәрігер тексеру кезінде шырышты қабықтың ісінуі мен қызаруын анықтауы мүмкін. Кейде шырышты қабықтың шамадан тыс құрғаған аймақтары және аздаған қан кетулер байқалады.

Диагноз қою үшін әдетте белгілерді, препараттарды қолдану тарихын талдау және мұрын қуысын тексеру жеткілікті.

Медикаментозды ринит ересектер мен балаларда неліктен пайда болады

Медикаментозды ринит көбінесе ұзаққа созылған тұмауды емдеу кезінде дамиды. Тамыр тарылтатын тамшылар мұрын бітелуін тез басатындықтан, оларды ұсынылған мерзім аяқталғаннан кейін де қолдануды жалғастырады.

Аллергиялық ринит, созылмалы риносинусит, мұрын қалқандарының ұлғаюы және мұрын қалқасының қисаюы кезінде қауіп әсіресе жоғары болады. Мұндай жағдайларда тыныс алудың қиындауына себеп болған мәселе сақталады, ал тамшылар тек уақытша жеңілдік береді.

Уақыт өте келе препараттың әсері әлсірейді, қолдану аралығы қысқарады. Кейбір адамдарда ұйықтар алдында мұрынға тамшы тамызу әдеті қалыптасады, өйткені онсыз тыныс алу қиындайды.

Балалардағы медикаментозды ринит

Балаларда медикаментозды ринит көбінесе ата-аналардың тамыр тарылтатын препараттарды ұзақ уақыт қолдануымен байланысты. Мысалы, тұмау басылмаған жағдайда бала қалыпты ұйықтай алуы үшін тамшыларды қолдануды жалғастырады.

Балаларда мұрын әртүрлі себептерге байланысты бітелуі мүмкін, соның ішінде аллергиялық аурулар мен аденоидтардың ұлғаюы да бар. Сондықтан деконгестанттарды нақты диагноз қоймай, ұзақ уақыт қолданбаған жөн.

Егер балада медикаментозды ринит дамыған болса, препаратты тоқтатуды және әрі қарайғы емдеу сызбасын педиатр немесе оториноларинголог таңдауы керек.

Медикаментозды ринит 2

Медикаментозды ринит: мұрын тамшыларын ұзақ уақыт қолданудың салдары

Шырышты қабықтың тұрақты ісінуі мұрын арқылы тыныс алуды қиындатады, ұйқыны бұзады және өмір сапасын төмендетеді. Науқастар бас ауруына, күндізгі шаршағыштыққа, ашушаңдыққа және жұмысқа қабілеттіліктің төмендеуіне шағымданады.

Ауру ұзаққа созылған жағдайда одан да күрделі өзгерістер болуы мүмкін:

  • шырышты қабықтың созылмалы қабынуы және айқын ісінуі;
  • құрғақтық, қабыршақтардың пайда болуы және мұрыннан қайталанатын қан кетулер;
  • мұрын қуысын тазартуға қатысатын кірпікшелі эпителий қызметінің бұзылуы;
  • мұрын арқылы тыныс алудың тұрақты нашарлауы.

Көп жағдайда тамыр тарылтатын препараттарды шамадан тыс қолдануды тоқтатқаннан кейін жағдай біртіндеп жақсарады.

Медикаментозды риниттен қалай арылуға болады

Емдеудің негізгі қағидасы — рикошеттік мұрын бітелуіне себеп болған препаратты қолдануды тоқтату. Алғашқы күндері бұл жағымсыз болуы мүмкін: ісіну уақытша күшейеді, әсіресе түнде.

Емдеу тәсілі белгілердің айқындылығына, тамшыларды қолдану ұзақтығына және тұмаудың бастапқы себебіне байланысты.

  1. Тамыр тарылтатын препаратты тоқтату

    Кейбір жағдайларда дәрігердің бақылауымен препаратты қолдану жиілігін біртіндеп азайту әдісі қолданылады.

  2. Мұрынға арналған қабынуға қарсы препараттар

    Интраназальды кортикостероидтар шырышты қабықтың ісінуі мен қабынуын азайтуға көмектеседі. Олар жас ерекшеліктері мен қарсы көрсетілімдерді ескере отырып тағайындалады.

  3. Тұзды ерітінділер

    Олар шырышты қабықты ылғалдандыру және бөліндінің сыртқа шығуын жеңілдету үшін қолданылады.

  4. Негізгі ауруды емдеу

    Егер мұрын бітелуінің себебі аллергия, созылмалы риносинусит немесе басқа патология болса, тиісті ем жүргізу қажет.

Мұрын арқылы тыныс алудың қалпына келуі әдетте бірнеше күннен бірнеше аптаға дейін созылады. Бір тамыр тарылтатын препаратты екіншісімен өз бетінше алмастырудың мәні жоқ: егер әсер ету механизмі өзгермесе, мәселе сақталады.

Егер тамшыларды қолдануды тоқтатқаннан кейін мұрын бітелуі сақталса, жиі қан кетумен немесе ұйқының айқын бұзылуымен қатар жүрсе, оториноларингологтың кеңесі қажет.

Медикаментозды риниттің алдын алу жолдары

Алдын алудың негізгі шарасы — тамыр тарылтатын препараттарды қолдану жөніндегі нұсқаулықты сақтау. Дозаны, қолдану жиілігін немесе емдеу курсының ұзақтығын өз бетінше арттыруға болмайды.

Егер мұрын бітелуі бірнеше күннен ұзақ сақталса, оның себебін анықтау қажет.

Бұрын медикаментозды ринитпен ауырғаннан кейін тамыр тарылтатын препараттарды қайта қолдану ерекше сақтықты талап етеді: мұрынның рикошеттік бітелуі тезірек дамуы мүмкін.

Lukpanova_Lyazzat
Медициналық маманы растаған
Лукпанова Ляззат

Бионорика КАЗ ЖШС Медициналық менеджері,
Денсаулық сақтау саласындағы маман, Дәрігер

Мәселе жайында толығырақ

Отбасы мүшелерінің барлығында тұмау
Соңғы жаңарту: