Мұрынды қалай дұрыс шаю керек: негізгі ережелер мен кеңестер

Мұрынды шаю (ирригация) — патогенетикалық емнің негізгі әдісі. Бұл тек гигиена емес, мұрын шырышты қабатының табиғи өзін-өзі тазалау механизмі — мукоцилиарлық клиренсті қалпына келтіруге көмектеседі. Тұзды ерітінді шырышты ылғалдандырады, қою бөлінділерді сұйылтады, қабыршақтарды, аллергендерді және қабыну медиаторларын жояды.

Процедура қарапайым болғанымен, жиі қате жасалады. Кейбіреулер кран суын қолданады, кейбіреулер қатты қысыммен «ашуға» тырысады, ал кейбіреулер құралды дұрыс тазаламай, қайта қолдана береді. Жалпы әдіс қауіпсіз болып саналғанымен, кейде аздап күйдіру, тітіркену, құлақта жағымсыз сезім тудыруы мүмкін.

Мұрынды шаю қай кезде шынымен орынды

Ирригациялық терапия мұрыннан шырыштың ағуы бұзылған келесі жағдайларда ұсынылады:

• Қою бөлінділермен жүретін тұмау — іркілудің алдын алу үшін.
• Айқын мұрын бітелуі — дәрілерді енгізудің алдында.
• Постназальды ағу — шырыш жұтқыншақтың артқы қабырғасымен ағып, жөтел тудырғанда.
• Риносинусит (жедел және созылмалы) — интраназальды препараттармен қатар бірінші қатарлы әдіс ретінде.

Мұрынды шаю дәрігердің қарауын алмастырмайды: егер ауырсыну қатты болса, температура жоғары болса, белгілер 10 күннен ұзақ сақталса немесе алдымен жақсарып, кейін күрт нашарласа жағдайды қайта бағалау қажет

Мұрынды қалай дұрыс шаю керек

Егер мұрынды қалай дұрыс шаю керек деген сұраққа жауап беретін болсақ, оның негізгі қағидасы: ерітінді қауіпсіз болуы керек, енгізу жұмсақ болуы керек, ал процедура ұқыпты жүргізілуі керек. Қатты қысым тиімділікті арттырмайды, бірақ инфекцияның есту түтіктеріне өту қаупін арттырады (отит және евстахиит қаупі)

Үй жағдайында қолдануға ең қолайлысы дайын дәріханалық тұз ерітінділері, немесе нұсқаулығы бар арнайы ирригация жүйелері.

1. Дайындық
   Тек стерильді, дистилденген немесе қайнатылған су қолданыңыз. Кран суын микробиологиялық қауіпке байланысты қолдануға болмайды.

2. Ісінуді азайту
   Егер мұрын қатты бітеліп, мүлде дем алуға мүмкіндік бермесе қалай дұрыс шаюға болады? Бұндай жағдайда алдымен тамыр тарылтатын спрей (деконгестант) қолданыңыз. 5–7 минуттан кейін, ісіну азайғанда және мұрын қосалқы қуыстары ашылғанда ирригацияға кірісуге болады

3. Дене қалпы
   Раковина үстіне еңкейіңіз (45–90° алға). Басыңызды бүйірге қисайтпаңыз, себебі су құлаққа түсуі мүмкін.

4. Процесс
   Ерітіндіні ирригатор арқылы жоғарғы танауға баяу енгізіңіз. Сұйықтық мұрын-жұтқыншақты жуып, төменгі танаудан немесе ішінара ауыз арқылы шығуы керек. Қысымды теңестіру үшін ауызды сәл ашық ұстаңыз

5. Аяқтау
   Процедурадан кейін мұрынды абайлап тазалаңыз, екі танауды бірге жаппаңыз. Құралды міндетті түрде мұқият жуып, құрғатыңыз.

Айқын бітелу кезінде алдымен спрей немесе аз мөлшердегі ерітіндіден бастаған дұрыс, шырыш жұмсарғаннан кейін ғана, көтере алсаңыз, қарқынды шаюға көшуге болады. Егер процедурадан кейін құлақта ауырсыну, қатты күйдіру, немесе жайсыздық күшейсе ЛОР-дәрігермен мұрынды қалай дұрыс шаю керектігін талқылау қажет

Синусит, гайморит және мұрынды шаю

Гайморит (максиллярлық синусит) кезінде мұрынды үй жағдайында шаю «ерекше» процедураға айналмайды, бірақ оның рөлі өзгереді. Бұл жерде бастысы мұрын қосалқы қуысын күштеп шаю емес, ирригацияны көмекші әдіс ретінде қолдану. Жедел риносинусит кезінде тұзды ерітіндімен шаю мұрын қосалқы қуыстарындағы қабынуды өздігінен емдейтін негізгі тәсіл емес, белгілерді жеңілдететін әдіс ретінде қолданылады.

Сондықтан гайморитте мұрынды қалай дұрыс шаю керек деген сұрақ — ең алдымен дұрыс күтулер туралы. Процедура мына жағдайларда орынды: шырыш қою болғанда, мұрын дұрыс тазаланбағанда, мұрын қосалқы қуыстарының аймағында ауырлық сезімі болғанда, жергілікті емге дайындық ретінде.

Синусит кезінде мұрынды қалай дұрыс шаю керек деген сұраққа тоқталсақ. Синусит кезінде де осы қағида сақталады: техника өзгермейді, бірақ тактика өзгереді. Синусит кезінде мұрынды шаю кернелу сезімін уақытша азайтады, мұрынға арналған жергілікті препараттардың әсерін жақсартады.

Дәрігерге барып қаралу қажет егер:

• белгілер 10 күннен ұзақ сақталса;
• қысқа уақыт жақсарғаннан кейін қайта нашарласа;
• бетте немесе ұрт аймағында ауырсыну күшейсе;
• жоғары температура сақталса;
• қабақ ісінуі, көз қозғалтқанда ауырсыну, қосарланып көру, қатты бас ауруы немесе басқа ерекше белгілер пайда болса.

Бұл белгілер мұрынды белсенді шаюды емес, ем тактикасын қайта қарауды талап етеді.

Тұмау кезінде балалардың мұрынын қалай дұрыс шаю керек

Балалардың мұрын-жұтқыншақ құрылысының негізгі ерекшелігі — есту (евстахий) түтігі. Ол қысқа, кең, және мұрын қосалқы қуысына қатысты дерлік көлденең орналасқан. Бұл аз ғана артық қысымның өзінде жұқпалы шырыштың ортаңғы құлақ қуысына өтуіне жағдай жасайды. Сондықтан бұл ерекшелік мұрынды қалай дұрыс шаю керектігіне тікелей әсер етеді

Нәрестелер және 2–3 жасқа дейінгі балалар: жұмсақ ирригация әдісі

Бұл жаста толық шаюды (ерітінді бір танаудан кіріп, екіншісінен шығатын) үй жағдайында жасауға болмайды. Себебі ларингоспазм мен жедел отит қаупі терең тазалаудың пайдасынан асып түседі.

Тек изотоникалық тұзды тамшылар немесе жұмсақ бүріккіш спрейлер (микродисперсті бұлт) қолдануға болады. Қысымды ағын түріндегі құралдарды қолдануға болмайды.

Баланың мұрнын қалай дұрыс шаю керек?

1. Баланы шалқасынан жатқызып, басын бір жаққа бұрыңыз.
2. Жоғарғы танауға 2–3 тамшы (немесе бір рет жұмсақ бүрку) енгізіңіз.
3. 30–60 секунд күтіңіз, ерітінді шырыш пен қабыршақты жұмсартуы үшін.
4. Мұрын ішін аспиратормен абайлап тазалаңыз. Екінші танауды қыспау керек, ортаңғы құлақта вакуум пайда болмауы үшін.
5. Басты қарама-қарсы жаққа бұрып, екінші танау үшін дәл осылай қайталаңыз

Мектепке дейінгі балалар (3–6 жас): өтпелі кезең

Бұл жаста балалар қарапайым нұсқауларды орындай алады, бірақ есту түтіктері әлі де анатомиялық тұрғыдан осал. Сондықтан мүмкіндігінше спрей арқылы шаю немесе ЛОР-дәрігерге жүгіну ұсынылады. Алайда егер үй жағдайында жасағыңыз келсе, міндетті түрде маман нұсқауын сақтау керек.

Тұмау кезінде баланың мұрнын қалай шаю керек?

1. Бала раковина үстінде тұрып, басын алға еңкейтеді. Сұйықтық құлаққа кетіп қалмауы үшін басты бүйірге еңкейтпеу керек.
2. Аузы міндетті түрде ашық болуы тиіс.
3. Ерітінді қысымсыз енгізіледі. Егер тамшылатқыш құты болса, өте баяу басу керек.
4. Ерітінді енгізілгеннен кейін баладан мұрын арқылы бірнеше рет жай тыныс шығаруды сұраңыз, содан кейін ғана ақырын мұрын тазаласын.

Мектеп жасындағы балалар (6 жастан бастап): белсенді ирригация

Бұл жаста егер бала процедурадан қорықпаса, арнайы шаю жүйелерін қолдануға болады (ирригатор-шәйнек немесе арнайы сығылатын флакондар).

Ата-ананың негізгі міндет - қысым жасамауды үйрену. Ерітінді өздігінен ағып кіруі керек, аз қысыммен және ауырлық күшімен шығуы керек. Әр танауды бөлек, шамадан тыс күш қолданбай тазалау керек.

Тұзды ерітінділер: шырышты жояды және жайсыздықты азайтады, бірақ диагностиканы алмастырмайды. Егер мұрын бітелуі ұзаққа созылса, есту нашарласа, бетте ауырсыну пайда болса, жиі мұрыннан қан кетсе немесе синусит белгілері әдеттегі вирустық инфекциядан ұзақ сақталса, үйде шексіз ем жасай бермей, дәрігерге қаралған дұрыс