Неге мұрын үнемі бітеледі: мәселенің диагностикасы және емі

Мұрынның үнемі бітелуі — жиі кездесетін шағым. Көп жағдайда адамдар бұл белгіні елеусіз деп санап, ұзақ уақыт оториноларингологқа жүгінбейді. Алайда мұрын арқылы тыныс алудың бұзылуы тек жайсыздық тудырып қана қоймай, жалпы ағзаның жағдайына да әсер етеді: ұйқы бұзылады, жұмысқа қабілеттілік төмендейді, бас ауруы пайда болады, тыныс жолдарының инфекцияларының даму қаупі артады.

Көпшілік өз бетімен мұрын бітелсе не істеу керек екенін шешуге тырысады, бірақ бұл белгі әртүрлі аурулардың белгісі болуы мүмкін. Тиімді ем тек себеп анықталғаннан кейін ғана мүмкін.

Мұрын бітелуінің себептері

Мұрын бітелуі шырышты қабықтың қабыну нәтижесінде ісінуінен, шырыштың жиналуынан немесе мұрын қуысында бөгет болуынан пайда болады. Әр жағдайдың өзіне тән этиологиясы бар және емдеуде жеке тәсілді талап етеді.

1. Жедел респираторлық вирустық инфекциялар

Суық тигенде мұрынның шырышты қабығы қабынып, ісінеді, бұл вирустарға қарсы иммундық жүйенің табиғи реакциясы. Ісіну мұрын жолдарын тарылтып, тыныс алуды қиындатады.
Негізгі белгілері:

• мұрыннан су ағу;
• түшкіру;
• иіс сезудің төмендеуі;
• мұрын аймағында қысым сезімі;
• жалпы әлсіздік.

Аурудың алғашқы күндерінде науқастар жиі мұрын бітелсе не істеу керек деп сұрайды, себебі кейде мұрыннан су ақпаса да тыныс алу қиын болады.

2. Синусит

Егер қабыну мұрынның қосалқы қуыстарына таралса, синусит дамиды — гаймор, маңдай немесе басқа мұрын қосалқы қуыстарының қабынуы. Шырыштың ағуы бұзылып, ол жиналып қалады, бұл қабынуды күшейтеді.
Негізгі белгілері:

• айқын, тұрақты мұрын бітелуі;
• қою бөлінділер;
• бет аймағында ауырсыну немесе қысым;
• бас ауруы;
• иіс сезудің нашарлауы.

Мұндай жағдайда мұрын қосалқы қуыстарындағы қабыну процесін жою маңызды.

3. Аллергиялық ринит

Аллергенмен байланыс кезінде иммундық жүйе қабыну реакциясын бастайды, ол айқын ісінумен жүреді.
Сипатты белгілері:

• жиі түшкіру;
• мұрынның қышуы;
• мөлдір, сулы бөлінділер;
• көзден жас ағу;
• ұзаққа созылатын тұрақты мұрын бітелуі.

Белгілер өсімдіктер гүлдеген кезде немесе үй шаңымен, жануар жүнiмен байланысқанда түскенде күшеюі мүмкін. Мұрын бітелуінен қалай құтылу керектігін түсіну үшін аллергиялық сынамалар жасап, аллергенді анықтау қажет.

4. Мұрын қалқасының қисаюы

Анатомиялық ерекшеліктер де тыныс алудың бұзылуына әкелуі мүмкін. Қалқа айқын қисайғанда ауа ағыны біркелкі таралмайды, бұл созылмалы бітелуге және қабынуға әкеледі.
Жиі байқалатын белгілер:

• бір танаудың бітелуі;
• қорылдау;
• жиі синуситтер;
• шырышты қабықтың құрғауы.

Мұндай жағдайда мұрын бітелуін қалай жою керектігін тек ЛОР дәрігері шешеді. Көбіне хирургиялық ем қажет болады.

5. Медикаментозды ринит

Деконгестанттарды (тамыр тарылтатын тамшыларды) ұзақ әрі бақылаусыз қолдану “рикошеттік ісінуге” және нафтизинге тәуелділікке әкеледі.

Мұрынның шырышты қабығы препараттарға дұрыс жауап беруді тоқтатады, ісіну тұрақты болады. Нәтижесінде адам тұйық шеңберге түседі: тамшысыз мұрын тыныс алмайды, ал оларды қолдану мәселені одан әрі ушықтырады.

6. Қоршаған ортаның қолайсыз жағдайлары

Кейде мұрын бітелуінің себептері сыртқы факторлармен байланысты болады.
Оларға мыналар жатады:

• бөлмедегі құрғақ ауа;
• ауаның ластануы;
• темекі түтіні;
• химиялық тітіркендіргіштердің әсері.

Мұрын бітелсе не істеу керек?

Белгі пайда болғанда тек тыныс алуды жеңілдетіп қана қоймай, қабынудың себебіне де әсер ету маңызды. Пациенттер мұрын бітелсе не істеу керек деп сұрағанда, дәрігерлер кешенді тәсілді ұсынады.

1. Мұрынды шаю

Ең қауіпсіз әрі тиімді әдістердің бірі — мұрын қуысын тұзды ерітінділермен шаю.
Бұл неге көмектеседі:

• шырышты қабықты аллергендер мен микроорганизмдерден тазалайды;
• ісінуді азайтады;
• кірпікшелі эпителийдің жұмысын жақсартады.

Қауіпсіздік техникасын сақтау маңызды: ерітінді бөлме температурасында болуы керек, ал сұйықтық қысымы — минималды. Қатты ісіну кезінде сұйықтықты тым қатты енгізу инфекцияланған шырыштың есту түтіктеріне өтіп кетуіне және отитке әкелуі мүмкін.

2. Қолайлы ауа ылғалдылығын сақтау

Құрғақ ауа шырышты қабықтың тітіркенуін күшейтеді. Бөлмедегі оңтайлы ылғалдылық шамамен 40–60% болуы тиіс. Ауа ылғалдандырғыштарды қолдану, бөлмені жиі желдету тыныс алуды жеңілдетеді.

3. Дәрілік ем

Аурудың себебіне байланысты дәрігер тағайындайды:

• қабынуға қарсы препараттар;
• антигистаминдік дәрілер;
• муколитиктер;
• мұрын қосалқы қуыстарынан шырыштың ағуын жақсартатын өсімдік препараттары.

Фитопрепараттар әсіресе мұрын бітелуінен не көмектеседі деп іздейтін пациенттер үшін қолайлы, әсіресе мұрын қосалқы қуыстарының қабынуында немесе медикаментозды ринитте.

Белгіні қалай тез жеңілдетуге болады?

Кейде тыныс алуды тез жеңілдету қажет болады — мысалы, ұйықтар алдында немесе жұмыс кезінде. Егер мұрын бітелуін бірден қалай жоюға болады деген сұрақ туындаса, келесі шаралар көмектесуі мүмкін:

1. тұзды ерітіндімен шаю;
2. жылы сусын ішу;
3. бөлмені желдету;
4. тамыр тарылтатын дәрілерді қысқа уақыт қолдану (дәрігердің ұсынысымен).

Мұрын бітелуінен қалай ұзақ уақытқа құтылуға болады?

Мәселені жою үшін оның себебіне әсер ету қажет. Егер науқаста тұрақты мұрын бітелуі болса, қосымша диагностикалық әдістер қажет болады:

• риноскопия;
• мұрынды эндоскопиялық зерттеу;
• мұрын қосалқы қуыстарының компьютерлік томографиясы;
• аллергологиялық тексеру.

Себебі анықталғаннан кейін жеке емдеу жоспары таңдалады.

Қашан дәрігерге жүгіну керек?

Ұзақ уақыт ауызбен тыныс алу ағзаны жеткілікті оттегімен қамтамасыз етпейді. Бұл созылмалы гипоксияға әкеледі, соның салдарынан жүрек жоғары жүктемемен жұмыс істейді. Ересектерде ұзаққа созылған мұрын бітелуі жиі ұйқы апноэсін тудырады — тыныс алудың қысқа уақытқа тоқтауы, бұл ұйқы құрылымын бұзады және күндізгі ұйқышылдық пен депрессиялық жағдайларға әкеледі. Өзін-өзі емдеу тек жеңіл респираторлық инфекциялар кезінде ғана рұқсат етіледі.

Маманға жүгіну қажет, егер:

• мұрын бітелуі 10–14 күннен артық сақталса;
• бет аймағында қатты ауырсыну пайда болса;
• дене қызуы көтерілсе;
• иіс сезу нашарласа;
• қою немесе іріңді бөлінділер пайда болса.

Уақытылы диагностика мұрын бітелуінің себептерін анықтауға және тиімді ем таңдауға мүмкіндік береді.