Вазомоторлы ринит дегеніміз не: пайда болу себептері, асқынулары және емі

Вазомоторлы ринит — мұрынның шырышты қабығы қызметінің созылмалы бұзылысы. Бұл кезде мұрын бітелуі, мұрыннан су ағу және жайсыздық инфекция немесе аллергиядан емес, тамырлар мен жүйке ұштарының сыртқы тітіркендіргіштерге шамадан тыс реакциясынан пайда болады.

Белгілер үнемі қайталанып тұрады, бірақ дене қызуының көтерілуі, тамақ ауруы және кәдімгі суық тиюге тән басқа белгілер болмайды.

Вазомоторлы риниттің негізгі белгілері

Ауру әртүрлі көрінуі мүмкін, бірақ көбіне науқастар мұрынның тұрақты немесе мезгіл-мезгіл бітелуіне шағымданады. Кейде бұл жағдай түнде, дене қалпын өзгерткенде немесе суыққа шыққаннан кейін күшейеді.

Тән белгілеріне мыналар жатады:

• мұрынның бір немесе екі жағының бітелуі;
• сулы бөлінділер;
• шырышты қабықтың бозаруы немесе көгеріңкі болуы;
• түшкіру;
• шырыштың жұтқыншақтың артқы қабырғасымен ағу сезімі;
• иіс сезудің төмендеуі;
• мұрынмен тыныс алудағы жайсыздық;
• мұрын бітелуіне байланысты ұйқының нашарлауы.

Инфекциялық тұмаудан айырмашылығы — вазомоторлы ринитте әдетте жоғары температура мен айқын улану белгілері болмайды. Ал аллергиялық риниттен айырмашылығы белгілер тозаңмен немесе жануар жүндерімен байланысты емес.

Вазомоторлы риниттің себептері: ауру неге пайда болады

Егер сізді вазомоторлы ринит мазаласа, оның себебі мұрынның шырышты қабығындағы тамырлардың дұрыс емес реакциясында жатыр: олар шамадан тыс кеңейіп, шырышты қабық ісінеді.

Көбіне белгілерді мына факторлар қоздырады:

• суық немесе құрғақ ауа;
• өткір иістер, әтірлер, тұрмыстық химия;
• темекі түтіні;
• ластанған ауа;
• ащы немесе ыстық тағам;
• алкоголь;
• күйзеліс;
• гормоналдық өзгерістер;
• тамыр тарылтатын тамшыларды ұзақ қолдану;
• мұрынның шырышты қабығының созылмалы тітіркенуі.

Ересектердегі вазомоторлы риниттің себептері көбіне өмір салтымен және қоршаған ортамен байланысты болады. Егер тітіркендіргіш фактор жойылса, жайсыздық та азаяды.

Жеке бір мәселе — тамыр тарылтатын тамшыларды (деконгестанттарды) ұзақ қолдану. Егер оларды ұсынылған мерзімнен ұзақ пайдаланса, шырышты қабық препаратқа үйреніп кетеді, ісіну күшейеді және «рикошет әсері» пайда болады. Соның салдарынан адам мұрнына тамшыны жиі тамызады, бірақ тыныс алуы барған сайын қиындай береді.

Вазомоторлы риниттің түрлері

Вазомоторлы риниттің түрлері белгілерді қандай факторлар жиі қоздыратынына байланысты ерекшеленеді. Бұл диагностика үшін маңызды, себебі емдеу тек дәрілерден емес, науқастың жеке триггерлерін анықтаудан басталады.

1. Ауа райы мен температураға байланысты ринит.
2. Ирритантты ринит (тітіркендіргіштерге реакция).
3. Тағамдық ринит.
4. Медикаментозды ринит.

Науқастарды вазомоторлы ринит жұқпалы ма деген сұрақ жиі қызықтырады. Аурудың пайда болуына вирустар, бактериялар немесе саңырауқұлақтар қатыспайтындықтан, ол адамнан адамға ауа-тамшы немесе жанасу арқылы жұқпайды.

Балалардағы вазомоторлы ринит

Балалардағы вазомоторлы ринит аса мұқият диагностиканы талап етеді. Кішкентай жаста мұрынның тұрақты бітелуі аденоидтармен, аллергиялық ринитпен, жиі вирустық инфекциялармен, синуситпен немесе мұрын қуысының анатомиялық ерекшеліктерімен байланысты болуы мүмкін.

Өз бетінше диагноз қоюға болмайды. Мұрынмен тыныс алудың созылмалы бұзылуының басқа себептерін жоққа шығару үшін педиатрға немесе ЛОР-дәрігерге қаралу маңызды.

Вазомоторлы ринит несімен қауіпті?

Егер сізге вазомоторлы ринит диагнозы қойылса, бұл патология несімен қауіпті? Мәселе — оның жылдар бойы өмір сапасын төмендетуінде. Адам жайсыздыққа үйреніп кетеді, ұйқысы бұзылады, жиі ауызбен тыныс алады.

Ұзақ мерзімді перспективада вазомоторлы риниттің қаупі:

• мұрынның созылмалы бітелуі;
• ұйқының бұзылуы, қорылдау және апноэ;
• күндізгі шаршау;
• постназальды ағудан тамақтың тітіркенуі;
• жиі жөтелу;
• бас аурулары;
• жүрек-қантамыр жүйесі тарапынан мәселелер;
• тамыр тарылтатын тамшыларға тәуелділік.

Мұрын үнемі бітеліп тұрса, ауаның қалыпты ылғалдануы мен тазалануы бұзылады, ал шырышты қабық инфекцияларға осал бола түседі.

Вазомоторлы ринит ұзақ уақытқа созылып, дұрыс емделмесе асқынулар беруі мүмкін. Әсіресе науқас толық диагностикадан өтудің орнына айлар бойы тамыр тарылтатын тамшыларды қолданса, мәселелер жиі дамиды.

Вазомоторлы ринит қалай анықталады?

Диагностика ЛОР-дәрігердің кеңесінен басталады. Маман белгілердің қашан пайда болғанын, оларды не күшейтетінін, маусымдылық бар-жоғын, аллергия немесе жиі инфекциялар бар-жоғын, науқастың тамыр тарылтатын тамшыларды қолданатынын нақтылайды.

Тексеру мыналарды қамтуы мүмкін:

• мұрын қуысын қарау;
• шырышты қабықтың жағдайын бағалау;
• қажет болған жағдайда мұрын эндоскопиясы;
• аллергиялық ринитті жоққа шығару;
• мұрын қосалқы қуыстарын бағалау;
• көрсетілім бойынша қосымша талдаулар немесе тесттер.

Вазомоторлы ринит көбіне басқа себептерді: инфекцияны, аллергияны, полиптерді, мұрын пердесінің қисаюын, балалардағы аденоидтарды және басқа жағдайларды жоққа шығарғаннан кейін расталады.

Емдеу ерекшеліктері

Вазомоторлы ринит қалай емделетіні белгілердің айқындылығына, науқастың жасына, қоздырушы факторларға және шырышты қабықтың жағдайына байланысты. Барлығына ортақ әмбебап схема жоқ: ем тексеруден кейін жеке таңдалады.

1. Триггерлерді бақылау
   Бірінші қадам — мұрын бітелуі мен мұрыннан су ағуды нақты не қоздыратынын түсіну. Егер белгілер құрғақ ауа әсерінен күшейсе, бөлмедегі ылғалдылықты қалыпқа келтіру маңызды. Егер реакцияны иістер немесе түтін тудырса, тітіркендіргіштермен байланысты мүмкіндігінше шектеу керек.

2. Мұрынның шырышты қабығына күтім жасау
   Созылмалы ринит кезінде шырышты қабық сезімтал әрі құрғақ болады. Дәрігер тұзды ерітінділерді және ауаны ылғалдандыруды ұсынуы мүмкін.

3. Дәрілік ем
   Белгілерге байланысты мұрынға арналған қабынуға қарсы препараттар, сулы бөлінділерді азайтатын дәрілер немесе басқа жергілікті құралдар тағайындалады. Егер мәселе тамыр тарылтатын тамшыларды ұзақ қолданумен байланысты болса, ем олардан біртіндеп бас тартуды және шырышты қабықтың қалыпты қызметін қалпына келтіруді қамтиды.

4. Қосымша ем
   Егер науқаста мұрын пердесінің қисаюы, мұрын қалқандарының үлкеюі, полиптер немесе созылмалы синусит болса, емдеу тактикасы өзгеше болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда вазомоторлы ринитті емдеу қатар жүретін мәселелерді түзетумен бірге қарастырылады.

Қашан дәрігерге қаралу керек?

Егер мұрын бітелуі бірнеше аптадан ұзаққа созылса, жиі қайталанса немесе тамшыларды тұрақты қолдануды қажет етсе, ЛОР-дәрігерге қаралу керек.

Әсіресе мына жағдайларда кеңес маңызды:

• мұрын тамыр тарылтатын препараттарсыз тыныс алмайтын болса;
• белгілер түнде күшейсе;
• иіс сезу төмендесе;
• бет аймағында қысым сезімі пайда болса;
• бөлінділер қою немесе іріңді болса;
• мұрыннан су ағу бас ауруымен қатар жүрсе;
• белгілер балада пайда болса;
• «суық тиюге қарсы» немесе «аллергияға қарсы» ем көмектеспесе.

Вазомоторлы ринит дегеніміз не? Бұл — мұрынның шырышты қабығы тітіркендіргіштерге шамадан тыс белсенді жауап беретін созылмалы инфекциялық емес жағдай. Ол жұқпалы емес, бірақ ұйқыны, тыныс алуды және жалпы хал-жағдайды айтарлықтай нашарлатуы мүмкін.

Дұрыс тәсіл диагностикадан басталады: аллергияны, инфекцияны, анатомиялық себептерді және мұрынның басқа ауруларын жоққа шығару қажет. Осыдан кейін дәрігер белгілерді азайтып, мұрынмен қалыпты тыныс алуды қалпына келтіруге көмектесетін емді таңдайды.