Фронтит: бұл не, белгілері және пайда болу себептері

Мұрын қосалқы қуыстарының қабыну аурулары құрылымында маңдай қосалқы қуысының жедел синуситі ерекше орын алады. Фронтит — бұл қас үсті доғаларының дәл үстінде орналасқан маңдай қосалқы қуысының шырышты қабығының қабынуы. Ол мұрын қосалқы қуысының алдыңғы бас сүйек шұңқырына және көз ұясы құрылымдарына жақын орналасуына байланысты асқыну қаупі жоғары түрлерге жатады.

Көптеген науқастарды: фронтит жұқпалы ма деген сұрақ мазалайды. Мұрын қосалқы қуыстарындағы қабыну процесінің өзі жұқпайды. Алайда шырышты қабықтың ісінуіне түрткі болған бастапқы вирустық инфекция (ЖРВИ) жұқпалы болып табылады.

Анатомиялық алғышарттар

Маңдай қосалқы қуыстары мұрын қуысымен маңдай-мұрын өзегі арқылы байланысады. Бұл — тар, ұзын және ирек жол, ол ортаңғы мұрын жолының алдыңғы бөлігіне ашылады.

Фронтит физиология тұрғыдан қарағанда не? Бұл ең алдымен осы өзектің өткізгіштігінің бұзылуы. Оның тар болуына байланысты шырышты қабықтың аз ғана ісінуі де қойнаудағы желдетудің бұзылуына әкеледі. Жабық қуыстың ішінде қысым тез артады, бұл маңдай аймағындағы тән ауырсынуды туындатады. Сонымен қатар, маңдай қосалқы қуысының артқы қабырғасы ми қабықтарымен шектеседі, сондықтан кез келген іріңді процесс ерекше мұқият бақылауды талап етеді.

Фронтиттің пайда болу себептері

1. Вирустық инфекциялар
   Көбінесе аурудың дамуына вирустық инфекция (риновирустар, тұмау вирустары, аденовирустар) себеп болады. Қоздырғыш кірпікшелі эпителийді зақымдап, оның ісінуін және тұтқыр шырыштың гиперсекрециясын тудырады.

2. Бактериялық асқыну
   Өзек бітелуі мен шырыштың іркілуі сақталған жағдайда бактериялық инфекция қосылуы мүмкін. Бактериялық фронтит вирустыққа қарағанда сирек кездеседі, бірақ айқын интоксикациямен жүреді.

Бейімдеуші факторлар:

• мұрын қалқасының қисаюы;
• мұрын қалқаншаларының гипертрофиясы;
• мұрын полипозы;
• аллергиялық ринит;
• мұрын жарақаттары.

Патогенез: қабыну қалай дамиды

1. Шырышты қабықтың вирустық қабынуы.
2. Маңдай-мұрын өзегінің ісінуі.
3. Маңдай қосалқы қуысының желдетілуінің бұзылуы.
4. Қуыста оттегі концентрациясының төмендеуі.
5. Мукоцилиарлық клиренстің тежелуі.
6. Шырыштың іркілуі.
7. Бактериялық инфекция қосылуы мүмкін.

Жабық қуыстағы қысымның жоғарылауы маңдай аймағындағы күшті ауырсынуды түсіндіреді.

Клиникалық көрініс

Фронтиттің алғашқы белгілері көбіне қарапайым ринитке ұқсайды, бірақ жайсыздықтың ерекше локализациясымен ерекшеленеді. Негізгі белгі — маңдайда, қас үсті доғаларында және мұрын түбіндегі қарқынды ауырсыну.

Ересектердегі фронтитке тән белгілер

● Ауырсынудың циклділігі
Жайсыздық таңертең ең жоғары деңгейге жетеді. Бұл көлденең қалыпта маңдай қосалқы қуыстарынан дренаждың дерлік тоқтауымен байланысты, сондықтан оянған кезде ондағы қысым максималды болады. Тік қалыпқа келгеннен кейін және ішіндегі заттың біршама ағуынан кейін ауырсыну уақытша әлсіреуі мүмкін.

● Пальпация кезіндегі ауырсыну
Көз ұясының ішкі бұрышын басқанда немесе маңдайды жеңіл соққылағанда ауырсыну күрт күшейеді.

● Жарықтан қорқу және жас ағу
Ересектердегі фронтит белгілері мұрын қосалқы қуыстары мен көз алмасының иннервациясының тығыз байланысына байланысты көз мәселелерімен қатар жүреді.

● Жалпы интоксикация
Айқын әлсіздік және дене қызуының көтерілуі (жиі 38.5–39°C дейін).

Балалардағы фронтиттің ерекшеліктері мен белгілері

Бұл патологияны қарастырғанда жас ерекшеліктерін ескеру маңызды. Кіші жастағы балаларда фронтит белгілері сирек кездеседі, себебі маңдай қосалқы қуыстары мектеп жасына дейін толық дамымайды, ал толық қалыптасуы тек жасөспірім кезеңде аяқталады.

Дегенмен, егер мұрын қосалқы қуыстары дамыған болса және фронтит анықталса, балалардағы белгілер тез дамиды:

• көздің ішкі бұрышында айқын ісіну;
• еңкейгенде күшейетін қатты бас ауруы;
• мінез-құлықтың өзгеруі — әлсіздік, тәбеттің төмендеуі, ұйқының бұзылуы.

Жасөспірімдердегі фронтит белгілері ересектердегідей, бірақ өсіп келе жатқан тіндердің қанмен жақсы қамтамасыз етілуіне байланысты орбиталық асқынулар қаупі жоғары.

Фронтиттің асқынулары

Фронтиттің асқынулары сирек дамиды, алайда уақтылы ем болмаған жағдайда олардың қаупі артады.

Орбиталық патологиялар:

• периостит;
• орбиталық целлюлит;
• орбитаның флегмонасы.

Олар қабақтың ісінуімен, көз қозғалысы кезінде ауырсынумен, көрудің бұзылуымен көрінеді.

Бассүйекішілік асқынулар:

• эпидуралды абсцесс;
• субдуралды абсцесс;
• іріңді менингит.

Бұл асқынулар инфекцияның сүйек құрылымдары арқылы таралуы нәтижесінде пайда болады. Маңдай сүйегінің остеомиелиті — сирек, бірақ ауыр асқыну, Потт ісігі ретінде де белгілі. Дәл анатомиялық орналасуы фронтиттің ауыр немесе асқынған ағымында қаншалықты қауіпті екенін түсіндіреді.

Диагностика

Диагноз клиникалық көрініс пен тексеру деректері негізінде қойылады. Мұрын қуысының эндоскопиясы ортаңғы мұрын жолының жағдайын және іріңді бөлінділердің бар-жоғын бағалауға мүмкіндік береді.

Компьютерлік томография асқынуларға күдік болғанда, ауыр ағымда немесе ем әсері болмаған жағдайда қолданылады. Жеңіл вирустық процесте КТ-ны рутинді түрде жасау қажет емес.

Емдеу принциптері

Терапия маңдай қосалқы қуысының дренажын қалпына келтіруге және қабынуды басуға бағытталған.

Негізгі бағыттар:

• шырышты қабықтың ісінуін азайту;
• маңдай-мұрын өзегінің өткізгіштігін қалпына келтіру;
• мукоцилиарлық клиренсті жақсарту;
• секреттің тұтқырлығын төмендету.

Бұл міндеттерді дәлелденген тиімділігі бар фитопрепараттар орындай алады, алайда өзін-өзі емдеумен айналысуға болмайды: асқынған ауру жағымсыз салдарға әкеледі.

Антибактериалды терапия бактериялық қабыну белгілері болғанда тағайындалады (ұзаққа созылған жоғары температура, айқын интоксикация, іріңді бөлінділер, уақытша жақсарудан кейін нашарлау). Хирургиялық араласу (эндоскопиялық декомпрессия немесе трепанопункция) консервативті ем тиімсіз болғанда немесе асқынулар дамығанда қарастырылады.

Ерте диагностика және мұрын қосалқы қуысының дренаждық қызметін қалпына келтіру көп жағдайда асқынулардың және процестің созылмалы түрге ауысуының алдын алуға мүмкіндік береді.