Таңертеңгі мұрынның бітелуі: негізгі себептері және не істеу керек

Таңертеңгі мұрын бітелуі тұмау болмаса да пайда болуы мүмкін. Кейде төсектен тұрғаннан кейін бірнеше минут ішінде жағдай қалыпқа келеді. Ал кейбір жағдайларда мәселе ұзаққа созылып, іс жүзінде күн сайын қайталанады.

Егер оянғаннан кейін мұрынмен тыныс алу қиындаса, оның себебі шырышты қабықтың ісінуі, бөліндінің жиналуы, ұйқы кезіндегі дене қалпы, ауаның құрғақтығы, аллергия немесе мұрын мен мұрын қосалқы қуыстарының аурулары болуы мүмкін. Таңертең мұрынның неліктен бітелетінін түсіну үшін белгінің қанша уақыт сақталатынын және қандай белгілермен қатар жүретінін ескеру маңызды.

Неліктен таңертең мұрын бітеледі: негізгі себептері

Бір белгі әртүрлі механизмдердің әсерінен туындауы мүмкін. Таңертеңгі мұрын бітелуін бірден созылмалы ринит деп қабылдаудың немесе, керісінше, айқын тыныс алу бұзылысын айлар бойы тек ұйқы кезіндегі дене қалпымен түсіндірудің қажеті жоқ.

1. Мұрын циклі

Мұрынның оң және сол жартысының ауа өткізу қабілетіндегі аздаған айырмашылық физиологиялық құбылыс болып саналады. Шырышты қабық кезекпен бір жағында, кейін екінші жағында қанмен көбірек толады — бұл үдеріс мұрын циклі деп аталады.

Жекелеген фазалардың ұзақтығы тәулік уақытына, дене қалпына, физикалық белсенділікке және басқа да факторларға байланысты, ал ұйқы кезінде цикл әдетте ұзағырақ болады.

Егер таңертең мұрын негізінен бір жағынан бітелсе, әсіресе бір қырымен ұйықтағаннан кейін байқалса және тұрғаннан кейін тыныс алу тез қалпына келсе, бұл аурумен емес, физиологиялық ерекшелікпен байланысты.

2. Үй шаңы кенелеріне және басқа да тұрмыстық аллергендерге аллергия

Егер таңертең мұрын үнемі бітеліп, сонымен қатар түшкіру ұстамалары, мөлдір бөлінділер, мұрынның қышуы немесе көзден жас ағуы байқалса, аллергиялық ринитті жоққа шығару қажет.

Таңертеңгі белгілер кезінде үй шаңы кенелерінің маңызы ерекше. Бұл микроскопиялық организмдер матрастарда, жастықтарда, төсек-орын жабдықтарында, кілемдерде және жұмсақ жиһаздарда тіршілік етеді.

Аллергиялық ринитке бірнеше белгінің қатар жүруі тән:

• мұрынның бітелуі және мұрыннан мөлдір бөлінділердің ағуы;
• жиі түшкіру, кейде қатарынан бірнеше рет;
• мұрынның қышуы, көздің қызаруы немесе жас ағуы;
• белгілі бір аллергенмен байланыс кезінде белгілердің қайталануы.

Кенелерден басқа, жыл бойы сақталатын аллергияны жануарлардың тері бөлшектері мен жүні, зең де тудыруы мүмкін.

3. Аллергиялық емес ринит

Мұрын бітелуінің себебі әрдайым аллергиялық реакция бола бермейді. Кейде шырышты қабықтың қан тамырлары әртүрлі сыртқы немесе ішкі тітіркендіргіштерге шамадан тыс жауап береді.

Оған температура мен ылғалдылықтың өзгеруі, темекі түтіні, өткір иістер, ауаның ластануы және кейбір дәрілік препараттар түрткі болуы мүмкін. Аллергиялық емес ринитке мұрынның бітелуі мен тұмау тән, ал көз бен мұрынның айқын қышуы әлдеқайда сирек кездеседі.

Бұл жылыту маусымында немесе кондиционер қосулы бөлмеде ұйықтағаннан кейін таңға қарай мұрынның неліктен бітелетінін түсіндіретін ықтимал себептердің бірі.

Кейде шырышты қабықтың жағдайына көзге бірден байқалмайтын факторлар да әсер етеді. Аллергиялық емес ринит гормондық өзгерістер кезінде, соның ішінде жүктілік уақытында, кейбір дәрілік препараттарды қабылдау аясында және тіпті түнгі гастроэзофагеалдық рефлюкс кезінде күшеюі мүмкін.

4. ЖРВИ немесе риносинусит

Респираторлық инфекция кезінде мұрынның бітелуі әдетте күндіз де сақталады, алайда таңертең ол күштірек сезілуі мүмкін.

Егер қабыну үдерісі мұрын қосалқы қуыстарын да қамтыса, тыныс алудың қиындауынан бөлек мынадай белгілер пайда болуы мүмкін:

• мұрыннан қою бөлінділердің ағуы;
• иіс сезудің төмендеуі;
• ұрт, маңдай, мұрын түбі аймағында қысым немесе ауырсыну сезімі;
• бөліндінің жұтқыншақтың артқы қабырғасымен ағуы.

5. Мұрын қалқасының қисаюы және басқа да құрылымдық себептер

Егер таңертең мұрын үнемі бітелсе және мұрынның бір жағы ұйқыдан кейін ғана емес, басқа уақытта да екінші жағына қарағанда нашар тыныс алса, ауаның өтуіне кедергі келтіретін анатомиялық себептерді жоққа шығару қажет.

Ең белгілі себеп — мұрын қалқасының қисаюы. Бұл ретте аздаған ығысу өте жиі кездеседі: адамдардың шамамен 80%-ында мұрын қалқасы дәл ортасында орналаспаған. Бұл мұрын жолы айтарлықтай тарылып, тыныс алуды шынымен қиындатқан кезде ғана мәселе болып саналады.

Мұрынның тұрақты бітелуіне мұрын қалқандарының ұлғаюы мен полиптер де себеп болуы мүмкін.

6. Тамырларын тарылтатын дәрілерді шамадан тыс қолдану

Жергілікті қан тамырларын тарылтатын дәрілерді ұзақ уақыт қолданғанда дәріге байланысты ринит немесе кері әсерден болатын мұрын бітелуі дамуы мүмкін. Препараттың әсері аяқталғаннан кейін шырышты қабықтың қан тамырлары қайтадан кеңейіп, ісіну қайтады, сондықтан дәріні қайта қолдануға деген қажеттілік туындайды.

Күн сайын таңертең мұрын бітелсе не істеу керек

Күн сайын таңертең мұрын бітелсе не істеу керектігін анықтау үшін алдымен оның қайталану заңдылығын бақылаған жөн. Белгінің тұрғаннан кейін қанша уақыт сақталатыны, мұрынның екі жағы да немесе бір жағы ғана бітелетіні, түшкіру, қышу, бөлінділер, иіс сезудің төмендеуі немесе бет аймағындағы қысымның бар-жоғы маңызды.

Жатын бөлмедегі микроклиматқа назар аударыңыз

Егер бөлмедегі ауа тым құрғақ болса, ылғалдылықты 30–50% деңгейіне дейін қалыпқа келтіру шырышты қабықтың тітіркенуін азайтуға көмектеседі. Бірақ ауаны шамадан тыс ылғалдандыру да қажет емес, әсіресе үй шаңы кенелеріне аллергия болған жағдайда: олар ылғалды ортада белсенді көбейеді.

Үй шаңы кенелеріне аллергия расталған жағдайда жатын бөлмеге ерекше көңіл бөлу пайдалы: төсек-орын жабдықтарын үнемі жуу, матрас пен жастықтарға қорғаныш қаптарын пайдалану, кілемдер мен шаң жиналатын заттардың санын азайту.

Тұзды ерітінділерді қолданыңыз

Мұндай құралдар шырышты қабықты ылғалдандыруға, жиналған бөліндінің және тітіркендіргіш бөлшектердің бір бөлігін кетіруге көмектеседі. Мұрынды шаю жүйелерін қолданған кезде қауіпсіздік ережелерін сақтау маңызды: стерильді, дистилденген немесе алдын ала қайнатылып, салқындатылған су жарайды.

Мұрын бітелуінің барлық түріне бірдей ем қолданбаңыз

Таңертеңгі тыныс алудың қиындауы — жеке диагноз емес, белгі. Сондықтан емдеу де оның себебіне байланысты.

Аллергиялық ринит кезінде дәрігер антигистаминдік ем тағайындайды. Мұрын қосалқы қуыстарының созылмалы қабынуы кезінде басқа тәсіл қажет. Егер себеп дәріге байланысты ринит болса, қан тамырларын тарылтатын дәрілерді қолдану тәртібін өзгерту қажет. Мұрын жолдарының айқын анатомиялық тарылуын оториноларинголог бағалайды.

Таңертең мұрынның неліктен бітелетінін анықтағанда, ісінуді уақытша азайтатын құралды таңдаудан гөрі мәселенің механизмін анықтау маңызды.

Қашан дәрігерге қаралу керек

• Мұрын бітелуі күн сайын қайталанып, бірнеше апта бойы сақталса.
• Мұрынның бір жағы екінші жағына қарағанда үнемі айтарлықтай нашар тыныс алса.
• Иіс сезу нашарласа немесе мүлде жоғалса.
• Қою бөлінділер, бет аймағында ауырсыну немесе қысым пайда болса.
• Респираторлық инфекция белгілері 10 күннен астам уақыт бойы жақсармай сақталса.
• Бастапқы жақсарудан кейін жағдай қайтадан нашарласа.
• Қан тамырларын тарылтатын препараттарды күн сайын дерлік қолдануға тура келсе.
• Мұрынмен тыныс алудың бұзылуы ұйықтауға кедергі келтіріп, үнемі ауызбен тыныс алуға мәжбүр етсе.

Дене қызуының жоғарылауы жалпы жағдайдың айқын нашарлауымен, көз айналасының ісінуімен, көрудің бұзылуымен, әдеттен тыс қатты бас ауруымен немесе сананың шатасуымен қатар жүрсе, шұғыл медициналық бағалау қажет.