Екі жақты гайморит дегеніміз не: белгілері, емдеу жолдары және аурудың салдары

Екі жақты гайморит көбінесе ЖРВИ-дан кейін басталады: мұрын бітеледі, бөлінділер қоюланады, ұрт, мұрын үсті немесе жоғарғы тістер аймағында қысым сезімі пайда болады. Екі мұрын қосалқы қуысының қатар қабынуының өзі міндетті түрде антибиотик қабылдау қажет дегенді білдірмейді. Ересектерде бактериялық риносинусит жоғарғы тыныс жолдарының вирустық инфекцияларының шамамен 0,5–2%-ында ғана дамиды.

Екі жақты гайморит дегеніміз не?

Екі жақты гайморит — оң және сол жақ жоғарғы жақ қуыстарының бір уақытта қабынуы. Олар мұрынның екі жағында, көздің астында және жоғарғы жақ сүйегінің үстінде орналасады. Қазіргі ЛОР-тәжірибесінде көбіне «риносинусит» термині қолданылады.

Аурудың ұзақтығына қарай бірнеше түрге бөлінеді:

• жедел риносинусит — белгілер 4 аптаға дейін созылады;
• жеделдеу — 4-тен 12 аптаға дейін;
• созылмалы риносинусит — белгілер 12 аптадан ұзақ сақталады;
• қайталамалы жедел риносинусит — жеке-жеке қайталанатын эпизодтар, олардың арасында жағдай жақсарып тұрады.

Екі жақты жоғарғы жақ қуыстары неліктен қабынады?

Екі жақты гаймориттің себебі мұрын мен мұрын қосалқы қуыстарының барлық шырышты қабығына бір уақытта әсер ететін себеп болған кезде дамиды.

1. ЖРВИ
   Вирустар шырышты қабықтың ісінуін туындатады және мукоцилиарлық клиренсті — эпителий кірпікшелерінің көмегімен мұрын мен мұрын қосалқы қуыстарының табиғи тазарту үдерісін бұзады. Шырыш қоюланады, мұрын қосалқы қуыстарының табиғи сағалары нашар жұмыс істейді, соның салдарынан бет аймағында қысым сезімі пайда болады.

2. Бактериялық қабыну
   Бактериялық қабыну вирустық инфекциядан кейін қосылуы мүмкін, бірақ ол вирустық риносинуситке қарағанда әлдеқайда сирек кездеседі.

3. Аллергиялық ринит
   Шырышты қабықтың тұрақты ісінуі мұрын қосалқы қуыстарының қалыпты желдетілуіне кедергі келтіреді, әсіресе өсімдіктердің гүлдеу кезеңінде, үй шаңымен, зеңмен немесе жануарлардың аллергендерімен байланыста болған кезде байқалады.

4. Анатомиялық ерекшеліктер
   Мұрын қалқасының қисаюы, мұрын қалқаншаларының гипертрофиясы, полиптер және мұрын қосалқы қуыстарының тар сағалары мұрынның созылмалы бітелуін және қабынудың қайталанатын эпизодтарын сақтап тұруы мүмкін.

5. Стоматологиялық себептер
   Жоғарғы тістердің түбірлеріндегі инфекция, тісті жұлғаннан немесе имплантациядан кейінгі асқынулар көбінесе бір жақты жоғарғы жақ синуситін туындатады, алайда қабыну үдерісі кең таралған жағдайда, қабыну екі жақты болуы мүмкін.

6. Темекі шегу және ауаның ластануы
   Темекі түтіні және басқа да тітіркендіргіш бөлшектер шырышты қабықтың қызметін нашарлатып, қабынуды күшейтеді және мұрын қосалқы қуыстарының қалыпты тазалануына кедергі келтіреді.

Клиникалық көрінісі

Екі жақты гаймориттің белгілері:

• мұрынның екі жағының да бітелуі;
• қою шырышты немесе шырышты-іріңді бөлінділер;
• шырыштың жұтқыншақтың артқы қабырғасына қарай ағуы;
• ұрт, көздің асты немесе мұрын үсті аймағында қысым сезімі немесе ауырсыну;
• жоғарғы тістердің ауырсынуы;
• иіс сезудің төмендеуі;
• бас ауруы және ауырлық сезімі;
• мұрыннан жұтқыншаққа қарай аққан шырыштың әсерінен түнгі немесе таңертеңгі жөтел;
• тез шаршау, ұйқының бұзылуы;
• қабыну ауыр болған жағдайда дене қызуының көтерілуі.

Науқаста екі жақты гайморит болған кезде белгілер әрдайым екі жақта бірдей болмайды. Қабыну екі мұрын қосалқы қуысында да болғанымен, бір жағы көбірек ауыруы немесе қаттырақ бітелуі мүмкін.

Дәрігер диагнозды қалай қояды?

Екі жақты гайморит диагнозы анамнез жинау және диагностикалық зерттеулер жүргізу барысында анықталады:

• мұрын мен тамақты тексеру;
• алдыңғы риноскопия;
• ісінуді, бөлінділерді, полиптерді және мұрын қосалқы қуысының сағалары орналасқан аймақты бағалау үшін мұрын эндоскопиясы;
• егер жоғарғы тістер ауырса немесе одонтогенді синуситке күдік болса, стоматологиялық тексеру;
• асқынулар кезінде, созылмалы үдерісте, ауру жиі қайталанғанда немесе хирургиялық ем алдында мұрын қосалқы қуыстарының компьютерлік томографиясы (КТ).

Асқынбаған жедел гайморит кезінде КТ әдетте тағайындалмайды. Мұрын қосалқы қуыстарының рентгенографиясы шектеулі қолданылады: себебі ол шырышты қабықтың, сағаларының жағдайын, полиптерді және қабыну үдерісінің таралу деңгейін нашар көрсетеді.

Емдеу тактикасы

Екі жақты гайморитті немен емдеу керектігі оның пайда болу себебіне байланысты.
Асқынбаған жедел риносинусит кезінде дәрігер мыналарды ұсынуы мүмкін:

• мұрынды изотониялық тұзды ерітіндімен шаю;
• ауырсыну немесе дене қызуы кезінде ауырсынуды басатын және қызу түсіретін дәрілерді қолдану;
• айқын ісіну, аллергиялық компонент немесе созылмалы қабыну кезінде мұрынға қолданылатын қабынуға қарсы препараттар;
• мұрынмен тыныс алу қиындаған жағдайда тамыр тарылтатын препараттарды қысқа мерзімге қолдану, бірақ тек нұсқаулықта көрсетілген уақыт шегінде;
• белгілердің динамикасын бақылау.

Антибиотиктер барлығына бірдей тағайындалмайды. Олар тек бактериялық үдерістің белгілері болғанда, ауру ауыр өткенде, асқыну қаупі жоғары болғанда немесе жағдай жақсармаған кезде тағайындалады. Ересектердегі асқынбаған жедел бактериялық риносинусит кезінде антибиотик курсы әдетте 5–7 күн, ал балаларда 10–14 күнді құрайды, алайда нақты емдеу сызбасын дәрігер анықтайды.

Жоғарғы жақ қуысына пункция жасау ауыр іріңді үдеріс кезінде, емнің әсері болмаған жағдайда, талдау жүргізу үшін материал алу қажет болғанда немесе асқынулар кезінде қарастырылуы мүмкін. Созылмалы риносинусит кезінде дәрі-дәрмекпен емдеу нәтиже бермесе және мұрын қосалқы қуысының дренажы бұзылса, эндоскопиялық емдеу әдістеріне жүгінеді.

Егер екі жақты гайморит диагнозы қойылса, бұл ауру қанша уақытта емделеді деген сұрақтың жауабы — оның түріне байланысты. Вирустық риносинусит кезінде айқын жақсару көбіне 7–10 күн ішінде басталады. Мұрынның қалдық бітелуі, шырыштың жұтқыншаққа қарай ағуына байланысты жөтел немесе иіс сезудің төмендеуі ұзағырақ сақталуы мүмкін.

Бактериялық риносинусит кезінде дұрыс таңдалған емнің әсерін әдетте бірнеше күннен кейін бағалайды. Егер белгілер азаймаса немесе күшейе түссе, дәрігер диагнозды, емдеу тактикасын және шырыштың ағуының бұзылуына себеп болуы мүмкін факторларды қайта қарастырады.

Егер белгілер 12 аптадан ұзақ сақталса, созылмалы риносинусит туралы айтуға болады. Бұл жағдайда емдеу ұзақ уақытты қажет етеді: тек өршуді басу жеткіліксіз, сонымен қатар қабынуды сақтап тұрған факторды анықтау қажет.

Үй жағдайында не істеуге болмайды?

• Дене қызуы көтерілгенде, қатты ауырсыну болғанда немесе іріңді үдеріске күдік болғанда мұрын қосалқы қуыстарын жылытуға болмайды.
• Мұрынға өсімдіктердің шырынын, спирттік ерітінділерді немесе эфир майларын тамызуға болмайды.
• Тамыр тарылтатын тамшыларды ұзақ уақыт қолдануға болмайды.
• Антибиотиктерді өз бетіңізше бастауға болмайды.
• Дәрігер тағайындаған антибиотикті оның келісімінсіз белгіленген мерзімінен бұрын тоқтатуға болмайды.
• Мұрынды «ашу» үшін ыстық бумен ингаляция жасауға болмайды.

Уақытылы медициналық кеңес алу, толық диагностикадан өту және екі жақты гаймориттің нақты не екенін түсіну — дұрыс емдеудің негізі.

Асқынулары мен салдары

Жоғарғы жақ қуыстары көз шараларына, жоғарғы жақ тістеріне және мұрын қуысына жақын орналасқан. Егер сізге екі жақты гайморит диагнозы қойылса, бұл ауру несімен қауіпті?

Ықтимал асқынулар:

• жедел қабынудың созылмалы риносинуситке ауысуы;
• синуситтің жиі қайталанатын эпизодтары;
• қабынудың басқа мұрын қосалқы қуыстарына таралуы;
• көз айналасындағы немесе көз шарасындағы целлюлит;
• көз шарасы аймағында абсцесс пайда болуы;
• көз шарасына байланысты асқынулар кезінде көру қабілетінің нашарлауы;
• кавернозды синус тромбозы;
• менингит, бассүйекішілік абсцесс және басқа да бассүйекішілік асқынулар;
• ұзаққа созылған қабыну кезінде иіс сезудің тұрақты төмендеуі;
• мұрыннан жұтқыншаққа қарай ағатын шырыштың әсерінен созылмалы жөтелдің күшеюі.

Екі жақты гаймориттің салдары көбінесе ауру ұзаққа созылғанда, дұрыс емделмегенде немесе қабынуды тудырған себеп жойылмаған жағдайда пайда болады. Егер аурудың эпизоды жедел, асқынбаған түрде өтіп, толық жазылумен аяқталса, ұзақ мерзімді мәселелер әдетте қалмайды.