Мұрынды қыздыру мен ингаляциялар туралы мифтер: пайдасы қайда, зияны қайда?

Мұрын қосалқы қуыстары қабынғанда не болады?

Вирустық инфекция немесе риносинусит кезінде мұрын мен мұрын қосалқы қуыстарының шырышты қабығы ісінеді, ал шырыштың қасиеті өзгереді — ол тығыздалады. Осы сәтте табиғи дренаж бұзылады, шырыш мұрын қосалқы қуыстарында жиналып қалады. Дәл осы жағдай бас еңкейткенде пайда болатын қысым сезімін, мұрын бітелуін, ауырсынуды туындатады.

Мұндай жағдайда тиімді ем қабынуды азайтуға, желдетілуін жақсартуға, шырыштың еркін ағуын қалпына келтіруге бағытталуы керек. Ал қыздыру мен ингаляциялар бұл мәселелерді шешпейді, тіпті жағдайды нашарлатуы мүмкін.

Миф 1. Мұрынды қыздыру жазылуды тездетеді

Жылы жұмыртқа, тұз салынған қапшықтар, шамдар және жергілікті қыздырудың басқа түрлері ондаған жылдар бойы қолданылып келеді. Олардың әсері қан айналымын жақсартып, белгілерді жеңілдетеді деп есептелген.

Алайда жедел немесе созылмалы синусит кезінде қыздырудың емдік әсерін дәлелдейтін ғылыми база жоқ. Клиникалық нұсқаулықтарда бұл әдіс ем ретінде ұсынылмайды, себебі аурудың ұзақтығына, асқыну қаупіне, мұрын қосалқы қуыстары дренажының қалпына келуіне әсері дәлелденбеген.

Дегенмен, орташа жылы компресстер кей жағдайда мұрын қосалқы қуыстары аймағындағы қысым сезімін азайту үшін тек субъективті жайлылық мақсатында қолданылуы мүмкін.

Мұрынды қыздыруға қатаң тыйым салынады, егер:

• бет аймағында айқын біржақты ауырсыну болса;
• жоғары температура және интоксикация белгілері болса;
• қабақ немесе бет ісінсе;
• көру бұзылыстары байқалса;
• іріңді асқынуға күдік болса.

Бұл жағдайларда жергілікті қыздыру ісінуді күшейтіп, жағдайды ушықтыруы мүмкін. Асқынған синуситті жоққа шығару үшін дәрігердің қарауы міндетті.

Миф 2. Бу ингаляциялары тұмау мен синуситті емдейді

Құрғақ жөтел немесе суық тию кезінде жасалатын ыстық су немесе картоп үстіндегі дәстүрлі бу ингаляциялары ағзаны «жылытып», тынысты жеңілдетеді деп есептеледі.

Алайда заманауи клиникалық зерттеулер бу ингаляцияларының:

• ауру ұзақтығын қысқартпайтынын;
• мұрын қосалқы қуыстарының дренажын жақсартпайтынын;
• тек қысқа мерзімді субъективті ылғалдану сезімін беретінін көрсетеді.

Бұл дәстүрлі әдістің ең үлкен кемшілігі — оның қауіпсіз еместігі. Қауіптеріне мыналар жатады: ашық ыдыстағы қайнаған су үстінде ингаляция жасау кезіндегі бет, жоғарғы тыныс жолдары мен көздің күйіктері, балаларда да, ересектерде де. Дене қызуы жоғары болған кезде бу ингаляциясы қатаң түрде тыйым салынады, себебі ол жүрек пен қан тамырларына қосымша жүктеме түсіріп, жалпы жағдайды нашарлатады.

Миф 3. Эфир майлары — дәріге қауіпсіз балама

Эфир майларын жиі ыстық суға қосып ингаляция жасау үшін немесе диффузор арқылы қолданады. Алайда оларды жұту тыныс жолдарының тітіркенуін, жөтелді, ентігуді, туындатуы мүмкін, әсіресе бронх гиперреактивтілігі немесе демікпесі бар науқастарда.

Небулайзерге эфир майларын қосуға қатаң тыйым салынады: бұл құрылғылар тек стерильді ерітінділерге арналған. Майлардың төменгі тыныс жолдарына түсуі ауыр қабыну реакцияларына, соның ішінде липоидты пневмонияға әкелуі мүмкін.

Ал небулайзер туралы не айтуға болады?

Небулайзерді оны жиі шатастыратын бу ингаляцияларымен теңестіруге болмайды. Ол бөлме температурасындағы стерильді ерітіндіден аэрозоль түзеді, ал бөлшектердің мөлшері тыныс жолдарының белгілі бір бөліктеріне жететіндей етіп реттеледі. Сондықтан небулайзерлік терапия дәлелді медицинада өз орнын тапты, әсіресе дәріні бронхтарға тез жеткізу қажет болатын төменгі тыныс жолдарының ауруларында. Егер науқасты дене қызуы көтерілген кезде ингаляция жасауға бола ма деген сұрақ мазаласа, міндетті түрде дәрігермен кеңесу қажет, себебі әр жағдайда жеке факторлар ескеріледі.

Мұрын мен мұрын қосалқы қуыстары қабынғанда негізгі мақсат — вентиляцияны қалпына келтіру, шырыштың табиғи ағуын жақсарту. Небулайзер қуыстардағы қабынуға тікелей әсер етпейді, бірақ көмекші функциялар атқара алады:

• құрғақ ауада немесе тамыр тарылтатын дәрілерді жиі қолданғанда шырышты қабықты ылғалдандырады;
• күйдіру сезімін азайтады, тығыз қабықтардың жиналуын жұмсартады;
• стерильді ерітіндімен шырышты қабықты біркелкі ылғалдандыруға көмектеседі, бұл ЖРВИ-дің бастапқы кезеңінде немесе шырышты қабықтың тітіркенуі кезінде пайдалы.

Физерітіндімен ингаляция зиян тигізе ме? Жоқ, егер дәрігердің ұсыныстары сақталса.

Неліктен небулайзер мұрын қосалқы қуыстарын емдеудің негізгі әдісі емес

Мұрын қосалқы қуыстарының анатомиялық құрылысына байланысты аэрозольдің олардың қуысына тар сағалар арқылы енуі қиын, әсіресе ісіну кезінде. Бөлшек мөлшері оңтайлы болған күннің өзінде, небулайзер аэрозолі көбіне мұрын қуысына, мұрын-жұтқыншаққа жетеді, ал мұрын қосалқы қуыстарының өзіне емес. Сондықтан айқын емдік әсер күту қате.

Небулайзерді қолдану орынды болатын жағдайлар:

• шырышты қабықтың айқын құрғауы кезінде, әсіресе жылыту маусымында;
• риносинусит бронх ауруларымен қатар жүргенде, яғни төменгі тыныс жолдарына дәрі жеткізу қажет болғанда;
• мұрын қосалқы қуыстарына жасалған операциялардан кейінгі қалпына келу кезеңінде.

Не қолдануға болады және не болмайды

Рұқсат етіледі:

• стерильді физиологиялық ерітінді;
• дәрігер тағайындаған және небулайзерге арнайы арналған препараттар.

Қатаң тыйым салынады:

• эфир майлары, шөп қайнатпалары;
• минералды су;
• мұрынға тамызуға арналған ерітінділер;
• қолдан жасалған қоспалар.

Тыйым салынған заттар бронхоспазм, шырышты қабықтың химиялық тітіркенуі, тіпті липоидты пневмония туындатуы мүмкін.

Жұмсақ жылудың қай кезде орны бар

Дәлелденген емдік әсері болмаса да, жұмсақ жергілікті жылу кейде мұрын қосалқы қуыстары аймағындағы ауырсыну мен қысым сезімін азайту үшін қолданылуы мүмкін.

Сондай-ақ жылы, бірақ ыстық емес душ, тұрмыстық ауа ылғалдандырғыш жалпы жағдайды жақсартуы мүмкін.

Бұл әдістер ем болып саналмайды, бірақ өзін жақсырақ сезінуге көмектеседі. Ең бастысы шамадан тыс ыстықтан сақтану.

Қай кезде өзін-өзі емдеу қауіпті және дәрігерге шұғыл қаралу керек?

Медициналық тексеру қажет, егер:

• белгілер 10 күннен астам уақыт жақсармай сақталса немесе күшейсе;
• бет аймағында айқын біржақты ауырсыну пайда болса;
• қабақ ісінуі, көрудің бұзылуы, бет асимметриясы байқалса;
• іріңді процесс немесе айқын интоксикация белгілері дамыса.

Дұрыс тәсіл — ауаны қауіпсіз ылғалдандыру әдістерін қолдану, дәрігер ұсыныстарын сақтау, өзін-өзі емдеуге болмайтын қауіпті белгілерді есте сақтау.